Atatürk’e Verilmeyen Yetki

29 Ekim 1923 yılında Cumhuriyet’in ilanı ile birlikte Cumhuriyet rejimi anayasa ile güvence altına alınmak istenir. 1924 yılının ilk aylarında Türkiye Büyük Millet Meclisi yeni bir anayasanın yapılmasıyla uğraşmaktadır.

9 Mart 1924 tarihinde Yunus Nadi Bey, 1924 Anayasası tasarısını meclise sunar. Tasarının en çok tartışılan maddesi 25. maddedir. Tartışmalara yol açan 25. madde uyarınca Meclis kendiliğinden seçimlerin yenilenmesine karar verebileceği gibi, Reisicumhur da hükümetin mütaalasını aldıktan sonra gerekçesini meclise ve millete bildirmek şartıyla buna karar verebilir”. Bu madde ile dönemin Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa’ya[1] meclisi fesih yetkisi verilmek istenir. Anayasa Komisyonu Başkanı Yunus Nadi ve diğer üyeler de bu maddeye karşı çıkmazken iki vekil karşı çıkar. Bunlar Mahmut Esat Bey ve Şükrü Saraçoğlu’dur.

Anayasa Komisyonu Başkanı Yunus Nadi Bey, Mustafa Kemal Paşa’yı ziyarete gider ve 25. maddeye Mahmut Esat Bey ile Şükrü Bey’in, bu madde ile cumhurbaşkanının meclisi feshetme yetkisinin verilmesinin millî egemenliğe aykırı olduğunu düşündüklerinden, karşı çıktıklarını söyler. Bunun üzerine Mustafa Kemal Paşa, Mahmut Esat Bey ve Şükrü Bey ile bir görüşme gerçekleştirir.

Ertesi gün Yunus Nadi, Mustafa Kemal Paşa’nın yanına giderek görüşmenin nasıl geçtiğini sorar. Mustafa Kemal Paşa görüşmeyi Yunus Nadi’ye anlatır: ‘‘İki saat karşılıklı görüşlerimizi açıklayıp tartıştık. Biraz sıkıştırdım da. Ama çocukları ikna edemedim. Dilerim bu yetkiye ihtiyaç duyulmaz. Fakat bu görüşmeden çok memnun kaldım. Türkiye’mizin millî egemenliğe, özgürlüğe böyle sahip çıkan, hukuka saygılı, dürüst, sağlam, dirençli, bağımsız siyasetçilere çok ihtiyacı var. Mahmut Esat’ı zaten beğenirdim, Şükrü Bey’i de çok beğendim.’’

Sonuçta 25 Mart 1924 tarihinde mecliste oylanan 25. madde 130 milletvekilinin 127 oyuyla reddedilir.

Meclisi fesih yetkisini cumhurbaşkanına veren maddeye karşı çıkan vekillerden  Mahmut Esat Bozkurt ilerleyen yıllarda Adalet Bakanı, Şükrü Saraçoğlu ise Başbakan olur.

Tek partili meclis, çiçeği burnunda cumhuriyet rejimi ve çok seslilik sonucunda verilen demokrasi dersi…

Mecliste görüşülüp kabul edilmeyen 25. madde:
“Meclis kendiliğinden seçimlerin yenilenmesine karar verebileceği gibi, Reisicumhur da hükümetin mütaalasını aldıktan sonra gerekçesini meclise ve millete bildirmek şartıyla buna karar verebilir”.

1924 Anayasası 25. maddesi:
“Seçim dönemi bitmeden meclis, üyelerinin tam sayısının salt çokluğu ile seçim yenilemeye karar verirse,yeni toplanan meclisin seçim dönemi kasım ayından başlar. Kasımdan önceki toplantı olağanüstü toplantı sayılır”.

Kaynakça

[1] Mustafa Kemal Paşa’ya “Atatürk” soyadı 1934 yılında, Soyadı Kanunu’nun kabulü sonrasında verilecektir.

Ramazan ERGİN
Akdeniz Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü

Hakkında Siyasal Hayvan

İlginizi Çekebilir

Avrupa Birliği Ders Notları II: Türkiye Vatandaşlığı Avrupa Birliği Modeline Uyuyor Mu?

Türk vatandaşlığı, Fransız milliyetçiliğinin siyasal olarak dahil edici modeli olan ‘’sözleşmeci siyasal vatandaşlık’’la, Alman milliyetçilik …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir